Ocena oddziaływania morskich farm wiatrowych na ekosystem Bałtyku jest elementem obowiązkowym każdego postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie pozwolenia lokalizacyjnego w Polsce. Wyniki wieloletnich programów monitoringowych realizowanych w Europie Zachodniej — m.in. na farmach duńskich, brytyjskich i belgijskich — stanowią punkt odniesienia dla polskich inwestycji, przy uwzględnieniu specyfiki środowiskowej Bałtyku: niskiej zasolności, ograniczonej głębokości i oddzielnej biocenozy.
Faza budowy — hałas podwodny
Wbijanie pali monopilowych generuje impulsy akustyczne o poziomach ciśnienia przekraczających progi progów behawioralnych dla morświnów (Phocoena phocoena) — jedynego gatunku walenia regularnie występującego na polskim Bałtyku. Wytyczne HELCOM i polskie Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie oceny oddziaływania na środowisko określają obowiązek zastosowania ekranów akustycznych — tzw. bąbli powietrznych lub kurtyn — ograniczających zasięg emisji hałasu.
Hałas wbijania wpływa również na migracje i zachowania tarłowe ryb. Szczególnie wrażliwe są gatunki wykazujące orientację akustyczną: dorsz bałtycki (Gadus morhua callarias) i śledź (Clupea harengus membras). Strefy buforowe i ograniczenia czasowe prac (zakaz wbijania w okresach kluczowych tarłowych) są standardowym wymogiem w decyzjach środowiskowych.
Efekt sztucznej rafy
Po zakończeniu budowy fundamenty morskich turbin kolonizowane są przez organizmy bentyczne: małże (m.in. Mytilus edulis), skałoczepy i glony. Tworzą one struktury podobne do naturalnych raf twardodniowych, których na piaszczystym dnie Bałtyku jest stosunkowo mało. Badania przy europejskich farmach wiatrowych — m.in. Horns Rev w Danii — dokumentują zwiększoną różnorodność makrofauny bentycznej w strefie fundamentów.
Efekt ten ma jednak charakter lokalny i może prowadzić do zmiany składu gatunkowego w mikroskali, a nie do poprawy stanu całego ekosystemu. Wzrost zagęszczenia ryb żywiących się makrobezkręgowcami — np. okonia morskiego — odnotowywany jest w bezpośrednim otoczeniu fundamentów.
Bentos i makrofauna denna
Na etapie budowy dochodzi do fizycznego zniszczenia bentosu w obrębie wykopów i tras kablowych. Sedymentacja zawiesiny po robotach dennych przejściowo zmniejsza przezroczystość wody. Dane z farm brytyjskich wskazują na rekolonizację zaburzonego obszaru przez zbiorowiska bentyczne w ciągu od kilku do kilkunastu lat.
Ssaki morskie — morświn bałtycki
Populacja morświna bałtyckiego (podgatunek Phocoena phocoena relicta) zaliczana jest przez IUCN do gatunków krytycznie zagrożonych. Aktywność akustyczna morświnów monitorowana jest w polskiej strefie ekonomicznej za pomocą pasywnych detektorów kliknięć echolokacyjnych. Obszar projektowanych polskich farm wiatrowych — Bałtyk Środkowy i wschodni — częściowo pokrywa się z trasami migracji tego gatunku.
Awifauna — ptaki morskie i migrujące
Obszary projektowanych polskich farm wiatrowych leżą na głównych szlakach migracyjnych ptaków z Fennoskandii do Europy Zachodniej i Środkowej. Ryzyko kolizji z łopatami wirnika dotyczy przede wszystkim nocnych migrantów i ptaków szybujących (mew, kaczek, gęsi i łabędzi).
Analiza zasięgu radarowego i liczenia naziemne pozwalają szacować intensywność przelotu i wyznaczać strefy wysokiego ryzyka. Systemy detekcji radarem z automatycznym zatrzymywaniem turbin w szczytach migracji — testowane m.in. w Niemczech i Danii — są jednym z rozwiązań technicznych ograniczających kolizyjność.
Oddziaływanie skumulowane
Planowane w Polsce inwestycje offshore obejmują kilka farm lokalizowanych na relatywnie niewielkim obszarze. Ocena oddziaływania skumulowanego — wymagana przepisami polskiego prawa transponującego dyrektywę OOŚ — musi uwzględniać łączne efekty wszystkich planowanych i realizowanych projektów w polskiej strefie ekonomicznej.
Dokumenty planistyczne i raporty środowiskowe dotyczące projektów Baltica 1, 2 i 3 (Equinor/PGE) oraz Baltic Power (PKN Orlen/Northland Power) są publicznie dostępne w systemie SOOŚ Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska.
Monitoring po uruchomieniu
Warunki decyzji środowiskowych nakładają na inwestorów obowiązek prowadzenia monitoringu porealizacyjnego przez co najmniej kilka lat po uruchomieniu farmy. Zakres obejmuje zazwyczaj: monitorowanie morświnów metodą PAM, liczenia ptaków z platformy obserwacyjnej, ocenę kolonizacji bentycznej fundamentów oraz pomiary parametrów fizykochemicznych wody.
Źródła
- HELCOM: Baltic Sea Action Plan
- Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska — System SOOŚ: soos.gdos.gov.pl
- IUCN Red List — Phocoena phocoena relicta: iucnredlist.org
- Lindeboom H. J. et al. (2011): Short-term and long-term ecological effects of offshore wind farms in the North Sea — a case study. Environmental Research Letters, 6(3).
